Βραχείες λίστες Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου 2019

Το Υπουργείο Πολιτισμού & Αθλητισμού ανακοινώνει τις βραχείες λίστες των Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου, σε εφαρμογή της νομοθεσίας που διέπει τον θεσμό των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων (Ν. 3905/2010). Πρόκειται για τέσσερις κατηγορίες Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου: Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου, Κρατικό Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου, Κρατικό Βραβείο Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου, Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά.

Οι βραχείες λίστες συνοδεύονται από αιτιολογημένη έκθεση της Επιτροπής, στην οποία εξετάζονται οι τάσεις της λογοτεχνικής παραγωγής και αποτιμάται η στάθμη των λογοτεχνικών έργων της υπό κρίση περιόδου (εκδόσεις 2018).

Βραχείες λίστες Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου 2019) (εκδ. 2018)

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

  1. Αγγελική Δαρλάση, Το ωραιότερο χριστουγεννιάτικο στολίδι, εκδόσεις Μεταίχμιο 2018
  2. Άντρη Αντωνίου, Πού πήγε το γέλιο σου Ορσαλία; εκδόσεις Πατάκη 2018
  3. Γεωργία Γαλανοπούλου, Οι Ψηλοκάραβοι, εκδόσεις Πατάκη 2018
  4. Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Σαλιγκάρι και Φεγγάρι, εκδόσεις Καλειδοσκόπιο 2018
  5. Σοφία Μαντουβάλου, Το αγόρι που διάβαζε στις κότες παραμύθια, εκδόσεις Πατάκη 2018
  6. Φωτεινή Φραγκούλη, Το πίσω μπαλκόνι, εκδόσεις Πατάκη 2018

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

  1. Αιμιλία Κονταίου εικονογράφηση, Χρήστος Μπουλώτης συγγραφή, Ποιος είναι ο πλανήτης των Χριστουγέννων; εκδόσεις Καλέντης 2018
  2. Célia Chauffrey εικονογράφηση, Ροδούλα Παππά συγγραφή, Μια φορά κι έναν καιρό ένα ελαφάκι, εκδόσεις Νεφέλη 2018
  3. Ντανιέλα Σταματιάδη εικονογράφηση, Ιωάννα Μπαμπέτα συγγραφή, Παραμύθια με καρπούζι, εκδόσεις Μεταίχμιο 2018
  4. Ντανιέλα Σταματιάδη εικονογράφηση, Μάκης Τσίτας συγγραφή, Και βγάζω το καπέλο μου…, εκδόσεις Κόκκινη Κλωστή Δεμένη 2018
  5. Πέρσα Ζαχαριά εικονογράφηση και συγγραφή, Η φάλαινα, το αγόρι και η θάλασσα ανάμεσά τους, εκδόσεις Καλειδοσκόπιο 2018
  6. Josep Antoni Tàssies Penella εικονογράφηση, Αγαθή Δημητρούκα συγγραφή, Αν, εκδόσεις Καλειδοσκόποιο 2018

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

  1. Βασίλης Παπαθεοδώρου, Τη νύχτα που έσβησαν τ’ αστέρια, εκδόσεις Καστανιώτη 2018
  2. Γιώργος Χατζόπουλος, Νι Πι ο τελευταίος πειρατής του Αιγαίου και το νερό της ζωής, εκδόσεις Πατάκη 2018
  3. Ελένη Δικαίου, Ο τελευταίος Έλληνας της Σμύρνης, εκδόσεις Πατάκη 2018
  4. Κυριάκος Αθανασιάδης,PowerKid,εκδόσεις Στερέωμα 2018
  5. Μαρούλα Κλιάφα, Η ιστορία ενός νεαρού gamer, εκδόσεις Πατάκη 2018
  6. Τούλα Τίγκα, Τ’ άλλο μισό του κόσμου, εκδόσεις Πατάκη 2018

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά

  1. Ελένη Γερουλάνου, Ένας αρκούδος μια φορά, εκδόσεις Πατάκη και Μουσείο Μπενάκη 2018
  2. Κατερίνα Λαγού, Χαρίλαος; Τι όνομα είναι αυτό; εκδόσεις Ψυχογιός 2018
  3. Μαρία Αγγελίδου, Αντώνης Παπαθεοδούλου, Καράβια που έπαιξαν με τη φωτιά, εκδόσεις Ίκαρος 2018
  4. Μαρίζα Ντεκάστρο, 2651 ημέρες δικτατορίας, εκδόσεις Μεταίχμιο 2018
  5. Ροδούλα Παππά, Όταν μεγαλώσω…, εκδόσεις Νεφέλη 2018

Υπενθυμίζεται ότι η σύνθεση της αρμόδιας επιτροπής Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου έχει ως εξής:

  1. Αναστασία Οικονομίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τμήματος Επιστημών της Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Πρόεδρος
  2. Μελπομένη Κανατσούλη, Καθηγήτρια του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Αντιπρόεδρος
  3. Τασούλα Τσιλιμένη, Καθηγήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, συγγραφέας, Μέλος
  4. Αγγελική Γιαννικοπούλου, Καθηγήτρια του Τμήματος Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Μέλος
  5. Ιωάννης Παπαδάτος, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Επιστημών της Προσχολικής Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Κριτικός, Μέλος
  6. Χρύσα Κουράκη, Κριτικός, Μέλος
  7. Αργυρώ Πιπίνη, Συγγραφέας, Μέλος
  8. Φωτεινή Στεφανίδη, Εικονογράφος, Μέλος
  9. Κλεάνθη Γεωργέλλη, Εικονογράφος, Μέλος

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΒΡΑΧΕΙΕΣ ΛΙΣΤΕΣ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 2019

(εκδόσεις 2018)

Η Επιτροπή Απονομής των Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου εκθέτει τα συμπεράσματά της σχετικά με την λογοτεχνική παραγωγή του έτους 2018 και ανακοινώνει τις επιλογές της για τις βραχείες λίστες των Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου έτους 2019. Η Επιτροπή εξέτασε διεξοδικά τα υπό κρίση βιβλία με βάση τα κριτήρια που έθεσε στην πρώτη συνεδρίασή της. Τα κριτήρια αυτά περιλαμβάνουν τη λογοτεχνική ποιότητα των παιδικών βιβλίων, σε επίπεδο γλώσσας, αφηγηματικών δομών και ύφους, την αισθητική ποιότητα, την πρωτοτυπία και την αφηγηματική ικανότητα των εικόνων τους, τη σχέση των βιβλίων με την ηλικία των αναγνωστών στους οποίους απευθύνονται και τέλος την πρωτοτυπία των θεμάτων και των προσεγγίσεών τους. Μετά από συζητήσεις, αξιολογήσεις και γραπτές προτάσεις των μελών της, η Επιτροπή κατέληξε στα γενικά συμπεράσματα σχετικά με την εκδοτική παραγωγή του 2018 και στις επιλογές της για τις βραχείες λίστες.

Οι γενικές διαπιστώσεις της Επιτροπής είναι οι ακόλουθες:

  • Ως προς τον αριθμό των υποβληθέντων βιβλίων, δεν παρουσιάζεται αύξηση, γεγονός που παρατηρήθηκε την προηγούμενη χρονιά. Οι κατηγορίες που υπερτερούν και φέτος ποσοτικά είναι η κατηγορία του Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου και η κατηγορία του Εικονογραφημένου Βιβλίου. Η κατηγορία του Εφηβικού δεν παρουσιάζει μεγάλο αριθμό βιβλίων, ενώ η κατηγορία του Βιβλίου Γνώσεων κυμαίνεται στα ίδια αριθμητικά επίπεδα με την προηγούμενη χρονιά. Ωστόσο, αξίζει να σημειώσουμε πως στα βιβλία Γνώσεων της φετινής χρονιάς υπάρχουν αρκετά ποιοτικά βιβλία.
  • Ως προς τη θεματολογία των βιβλίων, παρουσιάζεται μεγάλη ποικιλία. Τα θέματα που πραγματεύονται τα βιβλία σε όλες τις κατηγορίες σχετίζονται με πολλαπλά σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα, με θέματα της καθημερινότητας και των διαπροσωπικών σχέσεων. Παρουσιάζονται επίσης βιβλία που εμπνέονται από την ιστορία, αστυνομικά, περιπέτειες, φαντασίας, ενώ φαίνεται να απουσιάζουν τα βιβλία με χαρακτηριστικό το υφολογικό στοιχείο του χιούμορ. Στη θεματολογία των βιβλίων γνώσεων υπάρχει ποικιλία θεμάτων (ιστορία, επαγγέλματα, βιογραφίες), ενώ για μια ακόμη χρονιά τα κείμενα συνυπάρχουν με πολύ αξιόλογες εικονογραφικές προσπάθειες, οι οποίες πολλές φορές είναι άρρηκτα δεμένες με το κείμενο.
  • Ως προς το λογοτεχνικό είδος των βιβλίων, η εκδοτική παραγωγή του 2018 χαρακτηρίζεται από ποικιλία λογοτεχνικών ειδών. Σημειώνεται ως ευχάριστη έκπληξη η παρουσία της ποίησης και η έκδοση του πρώτου ελληνικού βιβλίου χωρίς λόγια (silent book) στην κατηγορία του εικονογραφημένου βιβλίου. Εξακολουθούν να υπάρχουν θεματικές σειρές, ιδιαίτερα στην κατηγορία του Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου. Επίσης και φέτος κατατέθηκαν προς κρίση έργα για πολύ μικρά παιδιά.

Η Επιτροπή, αφού διαπίστωσε τα παραπάνω, κατέληξε στις βραχείες λίστες που ανακοινώνονται μαζί με την κρίση των μελών της για κάθε κατηγορία βιβλίων.

Η Πρόεδρος και τα μέλη

της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου

Γενική αποτίμηση της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής παιδικού βιβλίου, έτους 2018.

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

Από τις πλουσιότερες παραγωγές παιδικών βιβλίων του 2018 είναι αυτή που εμπίπτει στην κατηγορία του παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου. Πρόκειται για βιβλία στα οποία δεσπόζει μεν η λεκτική αφήγηση αλλά και η εικονογράφηση παίζει ένα εξαιρετικά σημαντικό ρόλο, γεγονός που εξακολουθεί να εγείρει το ζήτημα της βράβευσης και του/της εικονογράφου. Στην φετινή βραχεία λίστα περιλαμβάνονται βιβλία διαφορετικής θεματικής και αφηγηματικού στυλ πράγμα που αφήνει να εννοηθεί ένα αναγνωστικό κοινό που κινείται από πολύ μικρή έως και προ-εφηβική ηλικία. Η ευχάριστη έκπληξη στην φετινή παραγωγή είναι τα βιβλία ποίησης, τα οποία εκπροσωπούνται επαξίως και στην βραχεία λίστα.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

Πάγιο κριτήριο της επιτροπής σε σχέση με το συγκεκριμένο είδος βιβλίων είναι όχι μόνον η πρωτοτυπία και η άρτια αισθητική έκφραση των εικόνων αλλά και η δημιουργική σχέση που οι εικόνες αναπτύσσουν με την λεκτική απόδοση της ιστορίας. Από την πλούσια φετινή παραγωγή εικονογραφημένων βιβλίων, η οποία δυστυχώς περιλαμβάνει έναν μεγάλο αριθμό βιβλίων φτωχής ποιότητας, επιλέξαμε για την βραχεία λίστα βιβλία που πληρούν το παραπάνω κριτήριο και που ξεχωρίζουν για την πρωτοτυπία της θεματικής τους αλλά και για τις στυλιστικές τους επιλογές από πλευράς της εικονογράφησης. Έτσι περιλαμβάνονται βιβλία που παρουσιάζουν, μέσα από λέξεις και εικόνες, σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα αλλά και ένα βιβλίο ποίησης και , τέλος, ένα βιβλίο χωρίς λόγια, γεγονός που αποτέλεσε μία ιδιαίτερα ευχάριστη παρουσία μιας και το είδος σπανίζει στην ελληνική παραγωγή παιδικών βιβλίων.

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

Το εφηβικό βιβλίο εμφανίζει και φέτος την μικρότερη εκδοτική παραγωγή. Ωστόσο υπήρξαν ορισμένα βιβλία που ξεχώρισαν τόσο από πλευράς πρωτότυπης θεματικής όσο και από πλευράς γενικότερης αφηγηματικής ποιότητας. Όσον αφορά την θεματική τους, στην βραχεία λίστα συμπεριλαμβάνονται βιβλία που αφορούν ζητήματα άμεσα συνδεδεμένα με την εφηβική ζωή, αλλά και ζητήματα ιστορικά, όπως και ζητήματα διαχείρισης επώδυνων καταστάσεων όπως είναι η ασθένεια και ο θάνατος. Πάντως, όλα τα επιλεγέντα βιβλία χαρακτηρίζονται από την εκφραστική και αφηγηματική τους δύναμη που καταφέρνει όχι μόνον να απεικονίζει γλαφυρά την μυθοπλαστική ‘πραγματικότητα’ αλλά και να συγκινεί με τρόπους που μόνον η καλή λογοτεχνία διαθέτει.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά

Όπως διαφαίνεται και στην φετινή παραγωγή βιβλίων γνώσεων, έχει πλέον καταξιωθεί ο αφηγηματικός τρόπος παρουσίασης του υλικού τους και όχι ο πληροφοριακός. Έτσι, τα βιβλία που η επιτροπή επέλεξε για την βραχεία λίστα είναι βιβλία που αν και διαφέρουν ως προς την θεματική τους, συγκλίνουν στο ότι όλα παρουσιάζουν το πληροφοριακό υλικό τους με γλαφυρά αφηγηματικά κείμενα αλλά και με εξαιρετική εικονογράφηση. Πρέπει να επισημανθεί, βέβαια, ότι η δουλειά των εικονογράφων δεν βραβεύεται στην συγκεκριμένη κατηγορία όπως θα έπρεπε, εφόσον συμβάλλει καθοριστικά όχι μόνον στην αισθητική των βιβλίων αλλά και στην ίδια την λειτουργία τους. Τα βιβλία της φετινής βραχείας λίστας, τα οποία επιλέχθηκαν από μία σχετικά μικρή παραγωγή, διακρίνονται για την ποικιλία αλλά και την πρωτοτυπία των θεμάτων τους που περιλαμβάνει από θέματα πολιτικής ιστορίας μέχρι και παρουσιάσεις μουσειακών συλλογών.

Αναστασία Οικονομίδου, Πρόεδρος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

Μεγάλη η παραγωγή βιβλίων σε αυτή την κατηγορία και χωρά κάθε είδος και ύφος. Παραμύθια, ρεαλιστικές ιστορίες, περιπετειώδεις, με χιούμορ. Δίνω έμφαση ότι σε αυτή την κατηγορία παράγονται ενδιαφέροντα βιβλία και για τις μικρές ηλικίες παιδιών. Η θεματική των βιβλίων μπορεί να είναι η συνήθης, παραδείγματος χάριν για τους πρόσφυγες ή για την περιπέτεια στην οποία μπλέκουν παιδιά και είναι αυτά που θα δώσουν τη λύση, όμως βλέπουμε να αναφύονται νέες ιδέες και οπτικές: η διαχείριση της απώλειας των κοντινών προσώπων –έχει μετατοπιστεί το βάρος από την απώλεια στη διαχείρισή της-, η σκληρότητα προς την τρίτη ηλικία αλλά και η δυναμική που μπορεί αυτή να επιδεικνύει, η αξία της μόρφωσης ως ο δρόμος για την ελευθερία, αλλά και μεταμυθοπλαστικοί χειρισμοί παραμυθιού ως μια ευφυής πρόκληση και συνομιλία με τους αναγνώστες είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά των βιβλίων της βραχείας λίστας.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

Μια κατηγορία που δημιουργεί συνήθως ερωτήματα σχετικά με το πώς να χειριστεί κανείς το διφυές του είδους: κείμενο και εικόνα. Πάντως η βραχεία λίστα του 2018 είχε αξιόλογα και διαφορετικά μεταξύ τους βιβλία: ενδιαφέρουσες ιστορίες αν και με γνωστή θεματική όπως η παρενόχληση, η νοσταλγία και οι γεύσεις του καλοκαιριού, η παιδική αθωότητα, αλλά, από την άλλη, και πρωτοτυπία όπως ο φόβος που γεννά το να χάσεις τη βολή σου, ακόμη και αν πρόκειται να παραμείνεις στην εξάρτηση και σκλαβιά. Στην κατηγορία, υπάρχουν και εικονογράφοι άλλης εθνικότητας και αυτό σίγουρα το θεωρώ θετικό, καθώς έτσι διανοίγονται νέοι δρόμοι και δημιουργούνται επιδράσεις. Στη λίστα βλέπουμε και βιβλία χωρίς λόγια. Το σημαντικό είναι ότι στη βραχεία λίστα του εικονογραφημένου βιβλίου του 2018 έχουμε και picturebooks, δηλαδή βιβλία με μια διπλή αφήγηση, κειμενική και εικονιστική. Οι εικονογραφήσεις χαρακτηρίζονται από διαφορετικά και προσωπικά στιλ, που αναδεικνύουν τη μοναδικότητα του κάθε βιβλίου.

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

Στην κατηγορία του εφηβικού δεν είχαμε πολλά βιβλία, όμως στην πλειονότητά τους ήταν αξιόλογα. Υπήρχαν «κλασσικά» του είδους: ιστορικές αφηγήσεις ή αφηγήσεις διανθισμένες με ιστορικά στοιχεία, βιβλία που μπλέκουν με εύσχημο τρόπο είδη π.χ. τη ρεαλιστική αφήγηση με αυτή της επιστημονικής φαντασίας, βιβλία που αν και θίγουν ένα θέμα πολυσυζητημένο όπως το μπούλιγκ όμως το κάνουν με τρόπο που να προτείνουν ανατροπή της οπτικής (όχι μόνο το μπούλιγκ αλλά τι αισθάνονται οι άλλοι, αυτοί που δεν αντιδρούν σε αυτό;). Λιγότερα τα βιβλία που προσπαθούν να μπουν μέσα στον κόσμο των εφήβων και να παρακολουθήσουν τον παλμό τους. Από αυτά, το θέμα της ταυτότητας φύλου υπάρχει αλλά πιο ασθενικά απ’ ότι στο παρελθόν, ενώ το να βλέπεις την εξάρτηση των νέων από τα βιντεοπαιχνίδια μέσα από τη δική τους ματιά και χωρίς τις ενστάσεις των ενηλίκων σίγουρα εμπλουτίζει με μια νέα οπτική το εφηβικό μυθιστόρημα.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά

Τις τελευταίες χρονιές υπάρχει μια τάση να παράγονται πολύ αξιόλογα βιβλία γνώσεων. Έτσι και στη χρονιά 2018, και επιπλέον χωρίς να τυποποιούνται ως προς το πώς – κειμενικά και με στοιχεία οπτικού γραμματισμού- θα υποστηριχθεί η πληροφόρηση, οι γνώσεις. Αξιοσημείωτο ότι αναδεικνύονται θέματα πρωτότυπα, π.χ. καράβια του παρελθόντος που έγραψαν μια σημαντική ιστορία ή προσωπικότητες που μας είναι λίγο γνωστό ή και παρεξηγημένο το έργο τους ή ακόμη-ακόμη μια με άλλη ματιά διαδρομή σε ένα μουσείο. Σε άλλα, η γνώση μεταδίδεται κατά βάση με ένα ευχάριστο, εύληπτο και λογοτεχνικά επεξεργασμένο κείμενο και/ή με μια εικονογράφηση που σου κατασκευάζει ολόκληρους κόσμους (με πληροφορίες και αισθητική). Όμως, έχω ακόμη ερωτηματικό γιατί η διασκευή που γίνεται από τον ίδιο συγγραφέα –από ένα βιβλίο του που είχε γράψει για ενηλίκους- να μην κρίνεται (για το λόγο ότι θεωρείται διασκευή);

Μένη Κανατσούλη, Αντιπρόεδρος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

Η συγκεκριμένη κατηγορία είναι κατά κανόνα πολυπληθής δεδομένου ότι απευθύνεται σε μεγάλη ηλικιακή γκάμα. Ωστόσο περιέχει λίγα μυθιστορήματα γεγονός που αποτυπώθηκε και στη βραχεία λίστα τα θέματα της οποίας χαρακτηρίζονται, σε ικανοποιητικό βαθμό, από πρωτοτυπία όπως εκείνα της διαχείρισης της απώλειας ή των ευρύτερων κοινωνικών, ιστορικών και οικουμενικών θεμάτων. Γενικά τα βιβλία της παραγωγής του έτους έχουν ως επικρατέστερο υφολογικό στοιχείο τον ρεαλισμό και αρκετά τη φαντασία ή, σε μικρότερο βαθμό, το χιούμορ. Ορισμένα μάλιστα αποτυπώνουν στοιχεία μεταμυθοπλασίας ή σε τμήματά τους αναδύεται ο τρόπος αφήγησης του μαγικού ρεαλισμού. Όπως και κάθε χρόνο, η εκδοτική παραγωγή σε ποιητικά βιβλία είναι ελάχιστη κι ακόμη πιο ελάχιστη η περίπτωση βιβλίου με ποιήματα υψηλής αισθητικής.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

Η παραγωγή του 2018 πρόσφερε αρκετά βιβλία τα οποία, μέσα από μια ισορροπία κειμένου και εικόνας, αναφέρονταν σε μια ποικιλία θεμάτων κι επίσης τεχνοτροπιών. Τα θέματά τους εστιάζουν στην καθημερινότητα του παιδιού, στην κοινωνική, οικογενειακή και σχολική ζωή. Τα βιβλία της βραχείας λίστας αναφέρονται επίσης, στην καθημερινότητα του παιδιού, στο οικογενειακό του περιβάλλον και στη φύση αποτυπώνοντας την αντίθεση οικολογικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος κι επίσης στη δημιουργική γραφή. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη κατηγορία, υπάρχει μια δυσκολία κατάταξης αρκετών βιβλίων των δύο κατηγοριών, του παιδικού και του εικονογραφημένου βιβλίου, γεγονός που ορθώνει την ανάγκη αναδιάρθρωσης του σχετικού νόμου, με ξεκαθάρισμα των κατηγοριών και ίσως με την πιθανή προσθήκη μιας κατηγορίας στην οποία θα αναφέρεται η εικονογράφηση ανεξάρτητα από το κείμενο.

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

Τα τελευταία χρόνια εκδίδονται βιβλία για εφήβους που τα περισσότερα διαβάζονται και από ενηλίκους. Ωστόσο, ελάχιστοι συγγραφείς προχωρούν σε τολμηρά θέματα όπως επίσης σε πιο σύνθετους τρόπους αφήγησης. Τα βιβλία της βραχείας λίστας αναφέρονται σε ιστορικά, κοινωνικά και ψυχολογικά θέματα. Είναι απαραίτητο να σημειωθεί ότι στην παραγωγή του 2018 παρατηρούνται απόπειρες συγγραφέων να αποτυπώσουν ποικίλους αφηγηματικούς τρόπους όπως και στην εν λόγω λίστα, ως ένα βαθμό, με επιτυχία.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν εκείνα τα βιβλία γνώσεων που προσφέρουν τις όποιες γνώσεις με αφηγηματικό τρόπο. Η παραγωγή του 2018, αναφέρεται σε βιογραφίες προσώπων, σε ιστορικά ή τεχνολογικά θέματα και σε άλλα ζητήματα άμεσου ενδιαφέροντος του παιδιού. Πάντως, αρκετά βιβλία, στερούνται εγκυρότητας και αξιοπιστίας, αφού δεν αναφέρουν τις πηγές που άντλησαν τις γνώσεις, αλλά ούτε και σημειώνουν βοηθητικά βιβλία προκειμένου να ενεργοποιήσουν περαιτέρω το παιδί. Άλλωστε αυτός είναι και ο κύριος στόχος κάθε βιβλίου γνώσεων. Τα βιβλία της βραχείας λίστας, καθαρά βιβλία ή και αφηγηματικά, παρουσιάζουν πρόσθετο ενδιαφέρον δεδομένου ότι εστιάζονται κυρίως σε ιστορικά θέματα. Η επιτυχία τους έγκειται και στο γεγονός ότι, στα αφηγηματικού τύπου βιβλία ο αναγνώστης διακρίνει το γεγονός από τον μύθο όπως επίσης και από τη συγγραφική κρίση.

Ιωάννης Παπαδάτος, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

Επειδή το λογοτεχνικό παιδικό βιβλίο απευθύνεται σε αναγνώστες διαφορετικών ηλικιών και καλύπτει ένα ευρύ ειδολογικό φάσμα, συνήθως αποτελεί μια πλούσια και ετερογενή κατηγορία. Το παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο του 2018 κινείται σε μια γκάμα διαφορετικών θεματικών με ιδιαίτερη προτίμηση στα σύγχρονα προβλήματα, αλλά χωρίς να ξεχνά και όσα διαχρονικά απασχολούν τον άνθρωπο, π.χ. την οδύνη του θανάτου και τη διαχείριση του πένθους. Ξεχώρισαν βιβλία, που δεν προσπάθησαν να εντυπωσιάσουν με την επιλογή ενός ενδιαφέροντος θέματος, αλλά με την αισθητική ποιότητα και τις αφηγηματικές αρετές των κειμένων τους. Τόσο όμως η φετινή βιβλιοπαραγωγή όσο και οι αντίστοιχες προηγούμενων ετών ανέδειξαν την ανάγκη επαναπροσδιορισμού του σχετικού βραβείου, το οποίο απονέμεται αποκλειστικά στο/η συγγραφέα, καθώς παρατηρείται όλο και συχνότερα ένα καλό κείμενο να απογειώνεται από μια εξαιρετική εικονογράφηση, η οποία πραγματικά αξίζει να (συν)βραβευτεί.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

Το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο συνήθως είναι δέκτης δύο αντιδιαμετρικών αντιμετωπίσεων. Από τη μια θεωρείται ένα είδος εύκολο που γράφεται για άπειρους αναγνώστες, οι οποίοι ικανοποιούνται με όλα. Από την άλλη το εικονογραφημένο βιβλίο, επειδή ακριβώς απευθύνεται συνήθως σε μικρά παιδιά αλλά και στους ενήλικους ενδιάμεσους αναγνώστες, αποτελεί ένα ιδιαίτερα απαιτητικό είδος. Και η φετινή βιβλιοπαραγωγή, όπως άλλωστε και οι προηγούμενες, ήταν ενδεικτικές των δύο τάσεων. Εκδίδονται βιβλία χαμηλής ποιότητας, που εκφράζουν εντελώς παρωχημένες αντιλήψεις για το τι αρέσει στα παιδιά, δες κατάχρηση υποκοριστικών, ρίμας, κλπ. Ευτυχώς, παράλληλα κυκλοφορούν εξαιρετικά βιβλία, που θα μπορούσαν να σταθούν επάξια σε διεθνές επίπεδο.

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

Η παιδική λογοτεχνία γενικότερα, αλλά και το εφηβικό βιβλίο ειδικότερα, γράφεται, διακινείται, κρίνεται από ενηλίκους, οι οποίοι απέχουν (πολύ) από την ηλικία των αναγνωστών στους οποίους απευθύνονται. Τις περισσότερες φορές το εφηβικό μυθιστόρημα ασχολείται με επαναλαμβανόμενα θέματα που (θεωρούμε ότι) απασχολούν τους εφήβους, ενώ κατά κανόνα οι χαρακτήρες είναι έφηβοι. Και στη βιβλιοπαραγωγή του 2018 υπήρξαν μυθιστορήματα που εξέφρασαν τεχνοφοβικές, αλλά και απαράδεκτα ομοφοβικές απόψεις. Σε μια κατηγορία που κάθε χρόνο αριθμεί λίγα βιβλία, τα καλά εφηβικά μυθιστορήματα είναι πραγματικά πολύτιμα.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά

Μια άλλη κατηγορία που αριθμεί λίγα βιβλία είναι αυτή του Βιβλίου Γνώσεων. Το ευτύχημα είναι ότι στα βιβλία που εκδόθηκαν το 2018 υπήρξαν κάποια πολύ αξιόλογα, που όχι μόνο εισήγαγαν καινούργιες θεματικές, π.χ. η περίοδος της δικτατορίας, αλλά απετέλεσαν και αξιοπρόσεχτα δείγματα μιας σύγχρονης αντίληψης για το πώς γράφεται και τι είναι ένα βιβλίο που δεν είναι μυθοπλασία. Επιπλέον τα βιβλία γνώσεων του 2018 επικαιροποιούν τη συζήτηση για τη συμβολή του εικονογράφου στη δημιουργία τους, θέτοντας ξανά το αίτημα για τη δυνατότητα απονομής κοινού βραβείου και στους δύο δημιουργούς. Από την άλλη, καταδεικνύουν την ανάγκη θεωρητικής έρευνας και συζήτησης, από κοινού με τη διεθνή κοινότητα, για το βιβλίο γνώσεων όσον αφορά την ορολογία, π.χ. πληροφοριακό (;), λογοτεχνικό βιβλίο γνώσεων (;), τη σχέση με άλλες κατηγορίες, π.χ. εικονογραφημένο βιβλίο, αλλά και τον ορισμό του είδους, που εξακολουθεί να παραμένει ασαφής και μάλλον προβληματικός.

Αγγελική Γιαννικοπούλου, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

Στην κατηγορία αυτή υποβλήθηκε σημαντικός αριθμός βιβλίων με θεματική ποικιλία. Χαρακτηριστικό είναι ότι η μορφή αυτής της κατηγορίας βιβλίων απευθύνεται σε ευρεία ηλικιακή γκάμα αναγνωστών. Πολλά και διαφορετικά τα είδη(παραμυθιακές ιστορίες, κείμενα βραχείας φόρμας, μικροαφηγήματα, ποίηση…)που επιχειρούν να σκιαγραφήσουν θέματα που ανταποκρίνονται στα ενδιαφέροντα των αναγνωστών. Η επιτροπή επέλεξε βιβλία που εκπροσωπούν όλα σχεδόν τα είδη και τα οποία ανταποκρίνονταν στα περισσότερα κριτήρια αξιολόγησης που ισχύουν.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

Όπως πάντα στην κατηγορία αυτή υποβλήθηκε μεγάλος αριθμός τίτλων με ευρεία θεματική. Η επιτροπή επέλεξε εκείνα τα οποία αναδεικνύουν την δυναμική συνομιλία της λεκτικής και εικονογραφικής τροπικότητας και έχουν μια πρωτοτυπία στην μυθοπλαστική και εικονογραφική αφήγηση, ικανή να κερδίσει το ενδιαφέρον αναγνωστών διαφορετικών ηλικιών.

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

Στην κατηγορία αυτή ξεχώρισαν βιβλία που ανήκουν σε διαφορετικές κατηγορίες(ιστορικά, κοινωνικά…), με δοκιμασμένη και μορφή γραφής που μπορεί να επιτύχει τον στόχο: την αναγνωστική απόλαυση και το αναγνωστικό ενδιαφέρον. Τα στοιχεία που τα χαρακτηρίζουν είναι η πρωτοτυπία της θεματικής, οι τρόποι ανάδειξης του θέματος καθώς και η λογοτεχνική γλώσσα που καταφέρνει να προσφέρει μια ολοκληρωμένη ρεαλιστική και συνάμα ελπιδοφόρα και αγωνιστική εικόνα ζωής.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά

Συνεχίζει να παρατηρείται η παρουσίαση των θεμάτων με δυο τρόπους: είτε με αφηγηματικό τρόπο είτε ως αμιγώς πληροφοριακά, ενημερωτικά βιβλία. Επιλέχθηκαν εκείνα που ξεχωρίζουν για την επιστημονική τους εγκυρότητα, τους καινοτόμους και ποικίλους τρόπους ανάδειξης του θέματος ώστε να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των αναγνωστών στους οποίους απευθύνονται. Η μυθολογία και η ιστορία παραμένουν σημαντικές πηγές άντλησης θεμάτων, ενώ πιο κλασσικά θέματα, όπως τα επαγγέλματα, αναδεικνύονται με πιο καινοτόμο τρόπο μέσω της εικονογράφησης, κάτι που ενισχύει θετικά αυτού του είδους τα βιβλία από την πλευρά της αισθητικής.

Τασούλα Τσιλιμένη, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

Το Παιδικό Λογοτεχνικό Βιβλίο αποτελεί μια μεγάλη κατηγορία, στην οποία εμπεριέχεται μεγάλη ποικιλία βιβλίων, τόσο σε είδος όσο και σε έκταση, ύφος και μορφή. Έτσι στην κατηγορία αυτή συνυπάρχουν μυθιστορήματα, ιστορίες μικρής φόρμας που συνοδεύονται από εξαιρετική εικονογράφηση, ποίηση, παραμυθιακές ιστορίες. Η εικονογράφηση στην παραγωγή του 2018 φαίνεται να συνυπάρχει δυναμικά και δημιουργικά με τα κείμενα κάθε είδους, ενώ αρκετές φορές φαίνεται να υπερτερεί ποιοτικά σε σχέση με αυτά. Η θεματολογία της φετινής χρονιάς παρουσιάζει και πάλι ποικιλία και κινείται σε θέματα γνωστά (διαπροσωπικές σχέσεις, κοινωνικά θέματα, απώλεια, εκπαίδευση, περιπέτεια κ.α.), χωρίς κάποια ιδιαίτερη έκπληξη. Ωστόσο, τα βιβλία που ξεχώρισαν διακρίνονται για τις αφηγηματικές επιλογές των συγγραφέων και την αισθητική τους άποψη σε ποικίλα επίπεδα. Δυστυχώς το υφολογικό στοιχείο του ποιοτικού χιούμορ που φαίνεται να αρέσει πολύ στα παιδιά, παρουσιάζεται σπάνια.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

Η κατηγορία του Εικονογραφημένου Βιβλίου αποτελεί και στην παραγωγή του 2018 μια κατηγορία όπου συνυπάρχουν εξαιρετικής ποιότητας και αισθητικής βιβλία, με βιβλία που φαίνεται να υποτιμούν την «αναμενόμενη» ηλικία των αναγνωστών τους. Υπογραμμίζεται η λέξη «αναμενόμενη», γιατί τα εικονογραφημένα βιβλία που διακρίνονται, δεν απευθύνονται μόνο στους προφανείς αναγνώστες της προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, αλλά σε ένα ηλικιακό εύρος αναγνωστών, γεγονός που τα καθιστά διηλικιακά (crossover). Στα βιβλία αυτά το κείμενο συνομιλεί με την εικόνα και η θεματική τους προσεγγίζεται με ευρηματικό τρόπο από τους συγγραφείς. Στην αντίθετη περίπτωση βρίσκουμε πληθώρα βιβλίων, όπου η ακαλαίσθητη και παρωχημένη εικόνα απλώς συνοδεύει ένα μη ποιοτικό κείμενο ή βιβλία όπου η εικόνα υπερτερεί του κειμένου και αντίστροφα. Ευχάριστη έκπληξη στην παραγωγή του 2018 αποτελεί η έκδοση του πρώτου ελληνικού βιβλίου χωρίς λόγια, γεγονός που υπογραμμίζει την έμφαση που δίνεται από δημιουργούς και εκδότες στο σύγχρονο εικονοβιβλίο και τον προσανατολισμό τους στα διεθνή δεδομένα.

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

Η κατηγορία του Εφηβικού – Νεανικού βιβλίου παρουσιάζει μικρό αριθμό έργων συγκριτικά με τις υπόλοιπες κατηγορίες. Παρόλο που απευθύνεται σε ένα δύσκολο ηλικιακά κοινό με συγκεκριμένες απαιτήσεις και άποψη, η πλειοψηφία των βιβλίων δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στα σύγχρονα δεδομένα. Πολλά από τα βιβλία διαχειρίζονται θέματα ενδιαφέροντα και σύγχρονα με λανθασμένο όμως τρόπο, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την υπερβολή, τη διαστρέβλωση και τη διαιώνιση στερεοτύπων. Ωστόσο, στην κατηγορία αυτή υπάρχουν και φωτεινές εξαιρέσεις, οι οποίες ξεχωρίζουν τόσο θεματικά και αφηγηματικά όσο και στη συγγραφική δεξιοτεχνία δόμησης των χαρακτήρων και σύνθεσης της πλοκής.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά

Η παραγωγή του 2018 στην κατηγορία του Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά, έδωσε περιορισμένα, αλλά εξαιρετικά ποιοτικά έργα. Τόσο η θεματολογία των βιβλίων, όσο και η αφηγηματική τους φόρμα παρουσιάζει ποικιλία. Σε αρκετά από αυτά, όπως φαίνεται και από τη βραχεία λίστα, η εικονογράφησή τους ξεχωρίζει, γεγονός που για ακόμη μια χρονιά υπογραμμίστηκε από την επιτροπή και επανέφερε το θέμα της βράβευσης όχι μόνο του/της συγγραφέα, αλλά και του/της εικονογράφου. Η προσέγγιση της γνώσης παρουσιάζει επίσης ποικιλία και γίνεται μέσα από τη συνύπαρξη εικόνας-κειμένου, τη μυθοπλασία, μέσα από ιστορικές πηγές και βιβλιογραφική τεκμηρίωση, στοιχεία που καθιστούν πολλά από τα βιβλία που ξεχωρίζουν πολυτροπικά κείμενα.

Χρύσα Κουράκη, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

Μια κατηγορία με μεγάλο αριθμό βιβλίων που καλύπτει ευρύ ηλικιακό φάσμα, μια κατηγορία στην οποία διαβάσαμε εικονογραφημένες ιστορίες με σχετικά σύντομο κείμενο, μυθιστορήματα, ποίηση αλλά και βιβλία για κάθε ηλικία. Λίγα κείμενα ήταν γραμμένα με οίστρο και ευαισθησία ― είδαμε πολλές άτεχνες κατασκευές αποτύπωσης ιδεών. Τα βιβλία που ξεχώρισαν έχουν τόσο αφηγηματικές αρετές όσο και αισθητική τελειότητα. Σ’ αυτή την κατηγορία συναντάται κι ένα παράδοξο της εκδοτικής παραγωγής των τελευταίων χρόνων. Φροντισμένη έκδοση, ωραίος σχεδιασμός, ωραίο χαρτί, ωραίες εικόνες, που έρχονται να ‘ντύσουν’ κείμενα καλογραμμένα αλλά δίχως πνοή. Οι εικονογράφοι λοιπόν συνέβαλαν τα μέγιστα στο τελικό αποτέλεσμα και γι’ αυτό θα έπρεπε να εξετάσουμε το ενδεχόμενο το εν λόγω βραβείο να μην απονέμεται μόνο στους συγγραφείς αλλά να βραβεύεται και ο εικονογράφος.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

Πολύς μεγάλος ο αριθμός των προς κρίση βιβλίων. Κι ανάμεσα σ’ αυτά όμορφα βιβλία τόσο κειμενικά, όσο και εικαστικά, γραφιστικά, τυποτεχνικά, βιβλία που εξετάζουν ζητήματα κυρίως κοινωνικά και ζητήματα σχέσεων. Για πρώτη φορά είδαμε στην ελληνική παραγωγή κι ένα silent book (βιβλίο χωρίς λόγια). Αλλά η προσήλωση στο θέμα, στην ιδέα, στερεί από τους συγγραφείς την έρευνα για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να προσεγγίσουν το θέμα, με αποτέλεσμα να χάνεται γρήγορα το ενδιαφέρον, παρόλη τη μικρή έκταση των εν λόγω κειμένων. Σε μερικά βιβλία μάλιστα είναι μεγάλη η γλωσσική φτώχεια και η άγνοια για το πώς αφηγούμαστε μια ιστορία. Η αντιμετώπιση του εικονογραφημένου βιβλίου ως είδος απλό και εύκολο, η υπογράμμιση του μηνύματος και η προχειρότητα στην έκδοση μερικών βιβλίων αποτελούν κάποια από τα προβλήματα της εκδοτικής παραγωγής.

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

Η κατηγορία με τον μικρότερο αριθμό βιβλίων. Αρκετά βιβλία ασχολούνται με θέματα ενδιαφέροντα αλλά ο τρόπος με τον οποίο το κάνουν, η ανάπτυξη των χαρακτήρων και η γλωσσική προσέγγιση μαρτυράνε την ενήλικη φωνή που προσπαθεί να ‘μιλήσει’ μοντέρνα και νεανικά. Υπάρχουν, ευτυχώς, και βιβλία καινοτόμα, βιβλία με θέματα ιστορικά, βιβλία που θίγουν θέματα σκληρά, ακόμα και θέματα ταμπού, βιβλία που ανατέμνουν τις παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας και ακτινογραφούν τον πόνο, βιβλία που η γλώσσα τους είναι αυτή που ακούνε και μιλούν μεταξύ τους οι νέοι, με μαεστρία στην πλοκή και ποιητική προσέγγιση που προδίδει την αγωνία των εφήβων μπροστά στον λαβύρινθο της ενήλικης ζωής.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά

Η ευχάριστη έκπληξη της φετινής παραγωγής. Παρά τον μικρό αριθμό βιβλίων, το 2018 εκδόθηκαν κάποια σπουδαία βιβλία. Εύρος θεμάτων, πρωτοτυπία στην προσέγγιση, εικαστική αρτιότητα ― βιβλία που μας έδειξαν τι σημαίνει γράφω για παιδιά κείμενα που δεν αφορούν τη μυθοπλασία. Με την ουσιαστική μάλιστα συνδρομή των εικονογράφων, είδαμε βιβλία που μοιράζονται με σαφήνεια τις πληροφορίες και την πιστότητα αυτών.

Αργυρώ Πιπίνη, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου

Επαρκής παραγωγή παιδικών λογοτεχνικών βιβλίων, με ευρύ ηλικιακό φάσμα. Ενδιαφέροντα θέματα που αφορούν σύγχρονα θέματα αλλά ταυτόχρονα αγγίζουν κλασσικές διαχρονικές αξίες όπως φιλία, αγάπη, κατανόηση και γενικότερα τις σχέσεις των αγαπημένων μας. Θα μας ήταν εξίσου ευχάριστο να δούμε περισσότερα βιβλία να αποτυπώνουν σοβαρά θέματα με χιούμορ και ενδεχομένως κάποια εκλεπτυσμένη ελαφρότητα.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου

Μεγάλη παραγωγή εικονογραφημένων βιβλίων. Η επιλογή πάντα γίνεται με κριτήριο την αρτιότητα του κειμένου, της εικονογράφησης και της σχέσης μεταξύ τους, όσο και ως προς την ηλικία που απευθύνεται. Υπήρξαν αρκετά βιβλία όπου το κείμενο με την εικόνα συνδυάστηκαν άρτια χωρίς να υπερτερεί κάποιο εις βάρος του άλλου. Σημειώνεται αύξηση στην καλή αισθητική της εικονογράφησης σε συνδυασμό με τη σωστή γραφιστική σύνθεση κειμένου. Ωστόσο να σημειωθεί ότι σε αυτήν την κατηγορία κρίνεται ένα πολύ ευρύ ηλικιακό φάσμα από 1 έως και 10 ετών πράγμα που ενδεχομένως να περιπλέκει τα κριτήρια επιλογής.

Κατηγορία Εφηβικού – Νεανικού Βιβλίου

Δεν παρουσιάζεται αύξηση στη λίστα με το εφηβικό βιβλίο. Η φετινή παραγωγή διακρίνεται για την ποιότητα και όχι για την ποσότητα. Αξιόλογα μυθιστορήματα με αφηγηματική καινοτομία και ορισμένα με ανατρεπτική δομή. Υπήρξαν περιπτώσεις σε αυτήν τη κατηγορία όπου το εξώφυλλο δεν συμβάδιζε με το επίπεδο του περιεχομένου του βιβλίου πράγμα που μπορεί και να σταθεί σαν εμπόδιο στο κριτήριο για την επιλογή της βραχείας λίστας.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά

Ενδιαφέρουσα παραγωγή βιβλίων γνώσεων. Αξιοσημείωτο ότι πλέον τα βιβλία γνώσεων που φέρουν το φορτίο του διδακτισμού έχουν αποκτήσει έναν πολύ ενδιαφέροντα οπτικό χαρακτήρα με αποτέλεσμα να γίνονται πολύ θελκτικά στον αναγνώστη και να περνάνε με ευχάριστο τρόπο την πληροφορία. Σε αυτό παίζει ιδιαίτερο ρόλο ο συμβολή της εικονογράφησης και της τυπογραφίας θέμα που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψιν για να συν-βραβευτεί αντίστοιχα.

Κλαίρη Γεωργέλλη, μέλος